فيگوئروآ ( مترجم : غلام رضا سميعى )

314

سفرنامه دن گارسيا دسيلوا فيگوئروآ ( سفير اسپانيا در دربار شاه عباس اول ) ( فارسى )

و آنگونه كه شايع است مردى عالم به قوانين شريعت و فيلسوفى عاليقدر است به سفير پيغام داد كه به ديدار وى خواهد آمد . اما از بيم سوءظنى كه در اين گونه موارد بسادگى براى شاه حاصل مىشد از اين ملاقات خوددارى ورزيد اگرچه ، غالبا بوسيلهء ملائى حسن نام نسبت به سفير اداى خدمت و احترام مىكرد . اين نمايندهء مفتى - ملا حسن - همانند ملاى شيرازى با صميميت بسيار با سفير مواجه مىشد و چون سفير گاهى كتاب فارسى مىخواند مفتى در همين روزهاى عزا بوسيلهء ملا حسن كتاب كوچكى به زبان فارسى و محتوى شرح زندگانى و شهادت حسين براى وى فرستاد . چون موضوع كتاب با تشريفاتى كه در آن روزها انجام مىشد مناسبت داشت خود ملا حسن كتاب را براى سفير قرائت مىكرد و موجب انبساط خاطر وى مىشد . زيرا اولا چنان كه گفتيم موضوع كتاب حوادث روز و بيانگر علل و ريشهء اختلافات دو فرقهء مذهبى از مسلمانان بود و ثانيا حرارت و احساساتى كه ملا هنگام خواندن از خود بروز مىداد جالب توجه بود زيرا حرفهء اين مرد ساده‌دل نيز روضه‌خوانى بود . اگر نوشته‌هاى اين كتاب قابل اعتماد باشد بايد بپذيريم كه مرگ تأثرآور حسين در جائى بين كوفه و دمشق بوده است . تشريفات قربانى شتر هيچگاه در شيراز انجام نمىشود و چون در هيچ شهر ديگر جز اصفهان بدان نمىپردازند بايد قبول كرد كه اين عمل رسمى بسيار قديمى است كه علت آن بر كسى معلوم نيست چنان كه در بسيارى از شهرهاى اروپا نيز نظاير اين رسوم كه از دورهء بربريت از پدر به پسر رسيده است وجود دارد كه عوام الناس از روى غفلت آنها را از آئينهاى دين مسيح مىشمرند و بدانها مىنازند . سفير بارها كوشش كرد كه دريابد اين تشريفات را بر اساس كدام سوابق انجام مىدهند ، اما هيچگاه پاسخى مقنع به دو داده نشد اگرچه ، مىتوان حدس زد كه اين تشريفات از جملهء رسوم بازمانده از دوران جاهليت عرب است كه شيعيان بر رغم فرقهء سنى آن را معمول داشته‌اند و از اين طريق حس انتقام خويش را تسكين مىدهند ؛ بخصوص كه اين تشريفات فقط در اصفهان كه پايتخت